Specijalni rezervat prirode – Gornje Podunavlje

Međunarodni koordinacioni savet UNESKO programa „Čovek i biosfera“ je na svom ovogodišnjem zasedanju u Parizu odlučio da rezervat biosfere „Bačko Podunavlje“ bude upisan u Svetsku listu rezervata biosfere.

Rezervat biosfere “Bačko Podunavlje” se nalazi na severozapadu Vojvodine i deo je “Evropskog Amazona”, koje predstavlja jednu od najočuvanijih ritsko-močvarnih celina na čitavom toku Dunava. Ovaj jedinstveni rečni predeo područje je izuzetne biološke raznovrsnosti i centar retkih prirodnih staništa kao što su prostrane plavne šume, ade, rukavci i peščane rečne obale. U okviru rezervata biosfere “Bačko Podunavlje” koji se prostire na područjima opština Sombor, Apatin, Odžaci, Bač i Bačka Palanka na površini od 176.635 ha, nalaze se četiri zaštićena područja, među kojima je izuzetno vredan Specijalni rezervati prirode „Gornje Podunavlje“.

Zbog svojih izuzetnih prirodnih vrednosti Gornje Podunavlje je 1989. godine proglašeno za međunarodno značajno stanište ptica (IBA)! Sastavni je deo potencijalnog Rezervata biosfere “Drava-Mura” i nalazi se na spisku potencijalnih vlažnih područja za upis na listu Ramsarske konvencije. Specijalni rezervat prirode “Gornje Podunavlje” stavljen je pod zaštitu države 20. jula 2001. kao prirodno dobro 1. kategorije (od izuzetnog značaja za Republiku). “Gornje Podunavlje” ima ogroman ekološki značaj u funkciji očuvanja, zaštite i unapređenja prirodnih vrednosti. “Gornje Podunavlje” je dunavski biser Vojvodine i Srbije.

Geografski položaj
Specijalni rezervat prirode “Gornje Podunavlje” prostire se na aluvijalnoj ravni leve obale reke Dunav, neposredno od granice sa Mađarskom do Bogojeva u dužini od 64 km, na površini od 20.000 hektara. Rezervat je ostatak nekadašnjih prostranih plavnih predela Podunavlja. Čine ga sledeće celine: Monoštorski rit, Apatinski rit, područja Štrpca, Kozare i Karapandže. Najveći deo teritorije pokriven je kompleksima ritskih plavnih šuma. Ovakvi očuvani izvorni biotopi retko gde se mogu sresti, kako kod nas, tako i u Evropi. Zajedno sa desnom obalom, plavnim područjem u Baranji u Hrvatskoj poznatom po Kopačkom ritu i plavnim područjem Karapandža u Mađarskoj čini prirodnu celinu.

Flora i fauna
Specifičan mozaik kopnenih i vodenih ekosistema značajan je centar biološke raznolikosti. Ritske šume – prašume, ritovi i močvare daruju iskonsku lepotu u kojoj caruju ritski jelen i hrast lužnjak. Voda je staništa reliktnih, retkih i ugroženih biljnih vrsta (borak, rebratica, jezičasti ljutić, beli i žuti lokvanja, močvarni kaćunak i dr.). Na bogatstvo biološke raznovrsnosti ukazuje visok stepen diverziteta vegetacijskih tipova, koji je predstavljen kroz 51 biljnu zajednicu, sa preko 1.000 biljnih vrsta. U Gornjem Podunavlju živi 55 vrsta riba, 11 vrsta vodozemaca, 9 vrsta gmizavaca, 230 vrsta ptica i 51 vrsta sisara, kao i ogroman broj beskičmenjaka, od kojih je fascinantna fauna dnevnih leptira sa preko 60 vrsta. Ukupna drvna zapremina iznosi preko 1.300.000 kubnih metara od cega 40 odsto čine intezivni zasadi euroameričkih topola. Svakako najvrednije su šume hrasta lužnjaka. Nadaleko su čuvene one u Karapandži, u najsevernijem delu gazdinske jedinice, koje masom od preko 600 kubnih metara po hektaru spadaju u red najboljih, ove vrste u našoj zemlji. Jedan deo ovih izdvojen je u svrhu proizvodnje genetski izuzetno vrednog semenskog materijala. Preko 30 životinjskih vrsta nalazi se na Preliminarnoj listi flore Srbije, kao prirodnih retkosti. Životinjske vrste od specijalnog značaja:

Orao belorepan (Haliaetus albicilla) – najveća ptica grabljivica srednje Evrope. Vrsta čija je ugroženost poprimila međunarodne razmere. Od tridesetak parova, koliko ih živi u Srbiji, odnosno Vojvodini, trećina se gnezdi na području Specijalnog rezervata prirode “Gornje Podunavlje”.
Crna roda (Ciconia nigra) – vrsta koja je proglašena za prirodnu retkost u Srbiji. Na području Specijalnog rezervata nalazi se 20-25 gnezdećih parova, što predstavlja četvrtinu nacionalne populacije.
Veliki kormoran (Phalacrocorax carbo) – vrsta koja je tokom 20-tog veka izumrla kao gnezdarica u Srbiji. U poslednjih petnaestak godina pojavile su se četiri kolonije u Vojvodini.
Kolonije čaplji (Ardea sp., Ardeola sp., Nycticorax sp., Egretta sp.) – prema rezultatima detaljnog kartiranja, koje je izvršeno tokom 1999. godine, evidentirano je nekoliko stalnih kolonija čaplji na području Specijalnog rezervata.
Divlje patke (Anas sp., Aythya sp.) i divlje guske (Anser sp.) – vrste koje se ovde koncentrišu uglavnom tokom zimovanja i u periodu migracija. U tom periodu okupi se više desetina hiljada jedinki.
Turistički potencijali
Bogata ispaša lovne divljači. Dunav sa rukavcima (Dunavcima) predstavlja jedno od značajnih mrestilišta riba (šaran, štuka, smuđ…), pa je Rezervat jedna od najpoželjijih ribolovačkih destinacija. Posmatranje ptica i safari moguće je organizovati u razdoblju od 15. maja do 15. avgusta, jer su van tog perioda posete uslovljene lovnom sezonom i rikom jelena.